Paga minimale, përgjegjësi ligjore e qeverisë

0

 

Shkruan: Sakip Imeri

Paga minimale është paga më e ulët e lejuar, rëndom e rregulluar përmes ligjeve shtetërore, për orë, dite apo për muaj, të cilën si kompensim duhet t’iu japin punëdhënësit të punësuarve, në saje të marrëdhënies së punës.
Përpos përkufizimit të pagës, Ligji i punës i obligon qeveritë që të përcaktojnë edhe pagën minimale si mbrojtje ligjore për kompensim të detyrueshëm të të punësuarve. Qeveria e Kosovës përcakton pagën minimale, sipas propozimit të Këshilli Ekonomiko-Social, në fund të çdo viti kalendarik. Më pak përjashtime, të gjitha qeveritë e shteteve e bëjnë këtë në baza vjetore, ose mujore varësisht nga kërkesat ligjore, në nivel kombëtar ose sipas industrive, regjioneve, profesioneve, etj.
Kjo, pra duhet të trajtohet si obligim ligjor i qeverisë, i përcaktuar në mënyrë taksative nga Ligji i punës, duke i bërë hisenik në këtë vendim edhe përfaqësuesit e punëtorëve dhe punëdhënësve, përmes Këshillit Ekonomik Social (KES). Që të mos vije të ndonjë vendim jo i drejtë dhe popullist, janë përcaktuar edhe faktorët që duhet të merren për bazë për këtë vendim, të injoruar në vazhdimësi. Meqenëse, përcaktimi i nivelit të pagës minimale është përgjegjësi ligjore e qeverisë, kjo nuk duhet të trajtohet vetëm gjatë fushatave zgjedhore, kur duhet të joshen kategori ta caktuara për anime politike dhe “vjelje sezonale” të të mirave që nuk i kanë vjel të tjerët.

Faktorët që duhet vlerësuar për vendosjen e pagës minimale

Gjatë përcaktimit të pagës minimale duhet të merren parasysh faktorët, si kostoja e shpenzimeve jetësore, shkalla e papunësisë, gjendja e përgjithshme në tregun e punës si dhe shkalla e konkurrencës dhe produktivitetit në vend. Paga minimale mund të përcaktohet me marrëveshje në nivel kombëtar, në nivel dege dhe në nivel të ndërmarrjes, në bazë të orëve të punës, për periudhën njëvjeçare, dhe duhet të publikohet në Gazetën Zyrtare të Republikës së Kosovës. Bazuar në këtë përkufizim nuk gjendet asnjë arsye për ndarjen e pagës në bazë të moshës, sepse paga është kompensimi për punën që bënë i punësuari.

Efekti i mundshëm i pagës minimale

Synimet e pagës minimale janë të përdoret si mjet për të rritur mirëqenien e të punësuarve dhe uljen e nivelit të varfërisë dhe rrjedhimisht, për të zvogëluar diferencat mes shtresave shoqërore në kuptimin e shpërndarjes së të ardhurave.
Ngritja e pagës minimale ul numrin e vendeve të punës, është një konstatim për të cilin pajtohen ekonomistët (e kjo është gjë relativisht e rrallë). Nga politika e pagës minimale, goditen më së shumti punëtorët e niveleve të ulëta, dhe sidomos të rinjtë, apo ata që sapo fillojnë punën. Ekonomisti Milton Friedman, fitues i çmimit Nobel për ekonomi, kishte theksuar, “ligji i pagës minimale më së miri përshkruhet si një ligj që thotë se punëdhënësit duhet të diskriminojnë punëtorët me aftësi të ulëta.”
Paga minimale mendohet se është e nevojshme pasi që tregu i punës nuk është plotësisht konkurrues, andaj vendosja e saj shihet si mjet i nevojshëm për të mbrojtur punëtorët nga eksploatimi. Ky rezultat është i vlefshëm deri në pikën ku paga minimale mbërrin nivelin e pagës që do ta vendoste tregu konkurrues. Mbi pagën qe vendos tregu konkurrues, vendosja e një page minimale do të zvogëlonte numrin e të punësuarve. Në rastet kur bizneset paguajnë paga që janë më të ulëta se ato të vendosura nga një treg konkurrues, paga minimale rrit numrin e të punësuarve dhe ndikon ne ngritjen e produktivitetit te punës, zvogëlon lëvizjet e punëtoreve, dhe për punëdhënësit reduktohen kostot e rekrutimit dhe trajnimeve te punëtorëve të rinj.
Nëse do të kishte treg të përkryer, paga minimale nuk do të ishte opsion. Ky mund të jetë rasti me vendet skandinave të cilët nuk kanë fare page minimale statutore: Danimarka, Finlanda, Suedia, Norvegjia, Islanda.

Ngritja e pagës minimale, dëshirë apo domosdoshmëri

Meqenëse vendosja e pagës minimale, është përgjegjësi ligjore e qeverisë, çështje e rëndësishme është vlerësimi se sa duhet të rritet ajo? Vlerësohet nga shumë studime se një pagë minimale në një nivel më të lartë se 60% e pagës mesatare, shkakton efekte serioze negative në aspektin e rritjes së çmimeve dhe shkurtimet e vendeve të punës. Aktualisht në Kosovë, paga minimale 170 euro, e moshës mbi 35 vite është në nivelin sa 36,50% e pagës mesatare prej 466 euro në muaj në vitin 2020, publikuar nga ASK-ja. Ndërsa paga 130 euro është sa 27,90% e pagës mesatare. Po të merrej niveli 60% i pagës mesatare, atëherë paga minimale në Kosovë duhet të ishte 280 euro. Ndoshta kjo do të ishte edhe një shpresë për shumë të punësuar që aktualisht janë me nivelin e pagës 130, përkatësisht 170 euro.

Tabela me të dhënat e pagës mesatare dhe minimale shpërfaq diferencat mes tyre në shtetet e rajonit.

No description available.

PËRGJIGJU

Please enter your comment!
Please enter your name here